Scada Sistemlerinin Tanımı

Scada Sistemlerinin Tanımı
Proses (İşlem), Endüstriyel ve Bina Otomasyonunda kullanılan Programlanabilir
Kontrolörler (PLC), Döngü Kontrolörleri, Dağıtık Kontrol Sistemleri (DCS), I/O Sistemleri
ve akıllı sensörler (kontrol ünitesi üzerinde bulunan) gibi çeşitli cihazlardan saha verilerini
sürekli ve gerçek zamanlı olarak toplayan, tanımlanan kıstaslara göre bu bilgileri
değerlendirmeye tabi tutup gerektiğinde kullanıcıya erken uyarı mesajları üreten, üretimi
etkileyen çeşitli etkenlerin merkezi bir noktadan grafiksel veya trend olarak gözetlenmesini
sağlayan ve sahadaki kontrol noktalarının uzaktan denetlenebilmelerine imkan sağlamak
amacıyla kullanılan sistemler Denetleyici Gözetim ve Veri Toplama (SCADA “Supervisory
Control and Data Acquisition”) sistemi olarak tanımlanabilir.
“Supervisory Control and Data Acquisition” ifadesi 1960’larda Bonneville Power
Administration tarafından ortaya atılmış bir terimdir. “Supervisory Control and Data
Acquisition” terimi ilk olarak PICA (Power Industry Computer Applications) konferansında
1973’te yayınlanmıştır.
SCADA sistemi, veri toplama ve telemetri (kablosuz veri aktarma)’nın bir
kombinasyonudur. Veri toplama ve merkezden veri gönderme, analiz yapma ve daha sonra
bu verilerin bir operatör ekranında gösterilmesi işlevlerini gerçekleştirir. SCADA sistemi
saha ekipmanlarını görüntüler ve aynı zamanda denetler.

SCADA sistemleri; sistem operatörlerine (kullanıcılarına), merkezi bir kontrol
noktasından geniş bir coğrafi alana petrol ve gaz alanları, boru sistemleri, su şebekeleri,
termik ve hidrolik enerji üretim sistemleri ile iletim ve dağıtım tesisleri gibi alanlarda
vanaları, kesicileri, ayırıcıları, elektrik makineleri, motor, elektronik, elektrohidrolik ve
elektropnömatik valfler anahtarları uzaktan açıp kapama, ayar noktalarını değiştirme,
alarmları görüntüleme, ısı, nem, frekans, ağırlık, sayı, elamanların durumları gibi ölçü
bilgilerini toplama işlevlerini güvenilir, emniyetli ve ekonomik olarak yerine getirme
avantajı sunmaktadır.
Burada, mekanik ve elektronik aygıtlar arabirimlerle bağlanarak işletme
fonksiyonlarını yürütürler. Denetim komutları bu düzeyde tesisin çalışmasını sağlayan
elektriksel sinyallere ve makine hareketlerine dönüşür, bu dönüşümler elektronik
algılayıcılar aracılığıyla toplanır. Toplanan veriler elektrik işaretlerine çevrilerek SCADA
sistemine aktarılır. Aktüatörler, tahrik motorları, vanalar, lambalar, hız ölçü cihazları,
yaklaşım detektörleri, sıcaklık, kuvvet ve moment elektronik algılayıcıları burada bulunur.
SCADA sisteminden verilen komutlar, bu katmanda, elektrik işaretlerine çevrilerek, gerçek
dünyada istenen hareketlerin oluşması sağlanır (vanaların açılıp-kapanması, ısıtıcıların
çalıştırılıp-durdurulması gibi).
SCADA sistemi, hidroelektrik, nükleer güç üretimi, doğalgaz üretim ve işleme
tesislerinde, gaz, yağ, kimyasal madde ve su boru hatlarında pompaların, valflerin ve akış
ölçüm ekipmanlarının işletilmesinde, kilometrelerce uzunluktaki elektrik aktarım
hatlarındaki açma kapama düğmelerinin kontrolü ve hatlardaki ani yük değişimlerinin
dengelenmesi gibi çok farklı alanlarda kullanılabilmektedir.
Sistemin işletilmesinde salt insan çabası yetersiz kalmaktadır. Sistemde meydana
gelecek olayların anında tespit edilmesi klasik yöntemler ile mümkün olmamaktadır.
Sistemin daha etkin işletilmesi için, daha güvenilir, daha ekonomik işletme için işletmede
bilgisayar otomasyonuna gereksinim vardır. Bunun için sistem kontrol ve izleme yazılımları
gerçekleştirilmiştir.
Yazılım sayesinde operatörler bilgisayar ekranında ki sistem diyagramından sistemi
uzaktan kumanda edebilecektir. Arızaların algılanması yerlerinin tespiti ve arızanın
giderilmesi yine uzaktan kumandalı olarak belli bir merkezden yapılabilecektir. Sistemle
ilgili alarm sinyalleri operatörleri uyaracak şekilde oluşturulması ve görüntülenmesi
gerçekleştirilebilecektir. Çeşitli veriler tarih ve zaman olarak (arıza şekli, arıza yeri) veri
tabanı şeklinde saklanabilir böylelikle kişilere bağlı kalmaksızın sistem hakkında toplanan
verilere dayalı ayrıntılı bilgi edinilmesi sağlanabilecektir.
Dinamik grafik çizim araçları kullanılarak izlenmesi istenen süreç gerçeğe çok yakın
bir şekilde canlandırılabilmekte ve alarmlar çarpıcı hale getirilebilmektedirler. SCADA
yazılımları kendi bünyelerinde bulunan çekirdek yazılımları kullanılarak grafiklerle birlikte
hareket, boyutlandırma, yanıp sönme ve doldurma, boşaltma gibi operatörlerin dikkatini
çekip kullanım kolaylığı sunabilecek özellikleri içermektedirler. Operatörlerin görmesini
kolaylaştıracak değişik renk, boyut ve şekillerde alarm hazırlamak ve alarm durumunda
alınacak acil tedbirleri ekranda göstermek mümkün olmaktadır. Klasik denetleyicilerle

olduğu gibi modern SCADA sistemlerini kullanım sırasında da elle kontrol yapabilmek için
grafik tetikleyicileri olarak adlandırılan yazılım parçaları kullanılmaktadır.
Herhangi bir tesiste olabilecek olan otomatik kontrol sistemlerinin kullanıcılar
tarafından tek bir ekran üzerinden yönlendirilebilmesi çok arzu edilen bir durumdur. Bu
sayede kullanıcıların sistemlerini yönetmeleri için, sistemin bulunduğu yere gitme
zorunluluğu ortadan kalkmış ve kontrol müdahalelerini bulundukları yerde bilgisayarlar
üzerinden vererek büyük kolaylıklar sağlanmış olur.

Leave a Reply